"It's difficult to admit the obvious"
political world

Komuniści przeciwko komunistom; Communists against communists

jan bodakowski|Friday, December 19, 2014

Nakładem wydawnictwa Zysk, w serii publikacji IPN, ukazała się 1133 stronicowa praca Roberta Spałka „Komuniści przeciwko komunistom Poszukiwanie wroga wewnętrznego w kierownictwie partii komunistycznej w Polsce w latach 1948–1956” poświęcona wewnętrznej walce w szeregach tyranii komunistycznej na ziemiach polskich.


„Zasadniczy zrąb książki ''Komuniści przeciwko komunistom'' obejmuje lata 1948–1956. To w tym okresie kierownictwo partii komunistycznej (Polskiej Partii Robotniczej - Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej) oskarżało część własnego grona o zdradę. Co oczywiste, oskarżenia nie byłyby możliwe, gdyby nie wiedza o przeszłości ludzi. Dlatego też, by zrozumieć przebieg i zasadność procesu poszukiwań wroga wewnętrznego w Polsce, należy cofnąć się o dwa, a nawet trzy dziesięciolecia, do początków wielu komunistycznych karier, których rzeczywisty przebieg bywał w kilka lat po wojnie celowo wypaczany i zakłamywany. W ten sposób tworzono” fałszywą legendę dla „najrozmaitszych oskarżeń spiskowych. Wystarczyło odwrócić intencję czyjegoś działania, a nawet cały życiorys zinterpretować na opak, by mieć oskarżonego człowieka: przelotna i przypadkowa znajomość z domniemanym wrogiem partii stawała się długoletnią współpracą, a bezwarunkowe oddanie idei komunistycznej – perfidnym dwulicowym podstępem. Wreszcie, można było też zmyślić rzekome przestępstwo polityczne i kazać człowiekowi udowodnić, że nie miało ono miejsca. Ponieważ cały system poszukiwania wroga wewnętrznego był nastawiony na sukces, taki komunista stał na z góry straconej pozycji; cóż z tego, że nie popełnił zarzucanych mu czynów, skoro nie był w stanie wyjaśnić, że jego życie wyglądało inaczej niż referował to oficer śledczy Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego”. „Historie przedstawione w” pracy Roberta Spałka „rozgrywają się w dwóch przestrzeniach czasowych: przeszłej i teraźniejszej (do zrozumienia i zinterpretowania teraźniejszości niezbędne jest poznanie wybranych zdarzeń z przeszłości) oraz w dwóch przestrzeniach faktograficznych: fałszywej i prawdziwej (które mieszają się ze sobą). Mamy więc przeszłość rzeczywistą (obejmującą okres przed 1948 r.) i teraźniejszość rzeczywistą (okres 1948–1956) – płaszczyzny badawcze, na których” autor starał się „odtworzyć i zrozumieć to, co rzeczywiście miało miejsce – oraz” przeszłość „zmyśloną (upozorowaną, zakłamaną), która funkcjonuje w badanej” przez autora „''teraźniejszości rzeczywistej'' jako fakt – dane wydarzenie może być nieprawdziwe, a mimo to jest traktowane i stanowi rzeczywisty punkt odniesienia dla innych wydarzeń (tak fałszywych, jak i prawdziwych). Mówiąc obrazowo, to przeszłość (okres do 1948 r.) stanowiła tło i scenę, na której rozegrał się cały późniejszy dramat; a była nim po części udana czystka partyjna. Dokonanie powyższych rozróżnień ma fundamentalne znaczenie dla zrozumienia przyjętej konstrukcji pracy, jak i jej merytorycznej zawartości. Książka ma wielu bohaterów. Głównymi są ci, którzy zostali oskarżeni i osadzeni w więzieniach; oskarżeni o zamiar doprowadzenia do przewrotu politycznego, o próbę obalenia ustroju, szpiegostwo, zdradę ideałów komunizmu. Nie mniej ważni wydają się ich oponenci, a w praktyce – prześladowcy: zarówno decydenci partyjni, jak i decydenci resortu bezpieczeństwa (a także oficerowie Głównego Zarządu Informacji Wojska Polskiego) oraz „podwykonawcy”: wyżsi i niżsi szeregowi oficerowie śledczy. Jednakże właściwym tematem i – by tak rzec – głównym bohaterem opracowania jest samo zjawisko: walka z (rzekomymi) wrogami usadowionymi na wysokich stanowiskach administracyjno-państwowych oraz przede wszystkim w samym kierownictwie PPR/PZPR. Celem publikacji jest odtworzenie przebiegu owej walki wewnętrzne.”. Autor starał się „prześledzić, jak długo i dzięki jakim środkom dalece posunięta fikcja mogła być oficjalnie traktowana jako prawda”. Spałka interesowało to „jak zachowywali się ludzie próbujący ratować karierę, życie; w jaki sposób zarazem odgrywali swoje role ich oprawcy”. Robert Spałek próbował „nie tylko udowadniać, że idea, której służyli komuniści była w praktyce zbrodnicza, ale też zobaczyć, jaką cenę musieli zapłacić niektórzy z nich za częściowe spełnienie marzeń. Generalizując zaś, istotnym wydało mi się ukazanie najbardziej osobliwej patologii systemu stalinowskiej Polski, która polegała na niszczeniu własnej kadry. Autor starał się odpowiedzieć na pytanie, jakie było wewnętrzne (krajowe) podłoże tych rozgrywek, charakterystycznych przecież dla wszystkich państw tzw. Bloku Wschodniego. Między innymi, jak ideowo-polityczna czystka stała się pretekstem do załatwienia osobistych konfliktów. Na przykład niechęć wzajemna między Władysławem Gomułką a Bolesławem Bierutem znalazła w tych rozgrywkach swoje ujście; podobnie jak awersja Franciszka Jóźwiaka do Mariana Spychalskiego. Problem nie został sprowadzony oczywiście do indywidualnych motywacji, bo w pierwszym rzędzie czystka kadrowa była nieodzowną konsekwencją instalowania w Polsce komunizmu w wariancie stalinowskim (autor piszę o tym w „Prologu”), a jednak to personalia stanowiły w dużej mierze o jej wewnętrznym (lokalnym) charakterze. W książce ukazano sowiecką inspirację i częściową kontrolę nad zjawiskiem. Wykorzystano w tym celu między innymi opublikowane, czy też cytowane przez innych badaczy źródła sowieckie. Książka została napisana w układzie mieszanym, problemowo-chronologicznym. Rozprawę rozpoczyna Prolog: „Inny świat” będący próbą krótkiej, teoretycznej charakterystyki mentalności komunistów (jako specyficznej grupy społecznej) oraz mechanizmu czystek partyjnych (w tym piętna, jakie na tym mechanizmie odcisnął Józef Stalin) wraz z odniesieniem do sytuacji politycznej w powojennej Europie Środkowo-Wschodniej i – przede wszystkim – Polski. W rozdziale pierwszym („Dwójkarze”. Wokół Włodzimierza Lechowicza, Alfreda Jaroszewicza i innych) omówione zostały aresztowania (z lat 1948–1949) i śledztwa (1948–1955/6) prowadzone przeciwko ludziom usadowionym na wysokich szczeblach władzy i administracji; działacze ci najczęściej byli bezpośrednio powiązani z Włodzimierzem Lechowiczem i Alfredem Jaroszewiczem, których oskarżono o agenturalną działalność na szkodę Komunistycznej Partii Polski i Polskiej Partii Robotniczej. Rozdział drugi (Bracia Field. Spisek międzynarodowy a wróg wewnętrzny w Polsce (1949–1954)) przedstawia losy amerykańskiego architekta Hermanna Fielda (w tle pojawia się wielokrotnie sylwetka jego brata Noela), a także grupy komunistycznych współpracowników Fieldów; przyjaciół i znajomych z Polski, których próbowano wplątać i oskarżyć o przygotowanie spisku inspirowanego przez „anglo-amerykański” wywiad. W rozdziale trzecim (Wspólne ogniwo. Wokół Mariana Spychalskiego i „spychalszczyzny”) naszkicowano historię partyjno-wywiadowczej działalności Mariana Spychalskiego i jego współpracowników w okresie okupacji i fingowanych po wojnie konsekwencji tej działalności (poczynając od jego roli w wywiadzie komunistycznym, poprzez zagadnienia dotyczące denuncjowania akowców, problem „spisku generałów” w Wojsku Polskim, a na uwięzieniu i zeznaniach Spychalskiego w latach 1950–1956 kończąc). W przedostatnim, najobszerniejszym czwartym rozdziale (Niedoszły finał. Wokół Władysława Gomułki i innych) autor starał się ukazać historię zarzutów skierowanych przeciwko sekretarzowi generalnemu PPR Władysławowi Gomułce „Wiesławowi” na tle rzeczywistych wydarzeń (począwszy od nakreślenia sporu między Centralnym Biurem Komunistów Polski w Moskwie a PPR w kraju, poprzez przebieg politycznego upadku i inwigilacji Gomułki, aż po jego aresztowanie i pobyt w odosobnieniu). Tu omówiono przypadek Jakuba Bermana, który będąc w grupie prześladowców Gomułki, niemal w każdej chwili sam mógł stać się osobą oskarżoną i zamkniętą pod kluczem. W rozdziale tym autor zajął się również losami Zofii Gomułkowej – żony „Wiesława” oraz jego bliskich współpracowników i przyjaciół (m.in. Zenona Kliszki, Ignacego Logi-Sowińskiego, Grzegorza Korczyńskiego), którzy podzielili (lub nie) dolę byłego lidera. Rozdział piąty (Fabryka spisków. Od grupy specjalnej do Departamentu X MBP 1948–1954/6/) ma charakter odmienny od pozostałych. Nie został osnuty wokół indywidualnych historii, ale wokół zajmującej nas instytucji i jej rozwoju – Departamentu X MBP, nadzoru nad nim, warunków pracy i mentalności oficerów, a także dookoła zjawiska narastającej manii spiskowej w środowisku komunistów. Rozdział ten zawiera też szereg elementów podsumowujących poszczególne wątki opisane wcześniej”. cytaty za wstępem autora do książki
Copyright © 2009 www.internationalresearchcenter.org
Strony Internetowe webweave.pl